JĘZYK MEDIÓW

         

Współczesne komunikaty wymagają od odbiorcy znajomości pewnych kodów i umiejętności ich stosowania w odbiorze informacji. Zainteresowani tą problematyką uczniowie naszej szkoły mieli możliwość uczestniczenia w warsztatach z dyskursu medialnego. Zajęcia prowadziły Monika Biela i Maria Banaś – studentki Filologii polskiej o specjalności Dziennikarstwo w kręgu kultury na Uniwersytecie Śląskim – obie są absolwentkami naszego liceum. Po wprowadzeniu w kluczowe pojęcia dotyczące dyskursu analizowaliśmy sposób opisu konfliktu na Ukrainie. Zestawialiśmy nagłówki, zdjęcia, kolorystykę artykułów poświęconym wydarzeniom na Ukrainie. Zwróciliśmy uwagę na emocje, jakie niosły poszczególne teksty. Sposób prezentacji rzeczywistości przez media zależy od wielu czynników. Inaczej relacjonuje wydarzenia prasa codzienna, inaczej tygodniki. Nawet krój i kolorystyka czcionki są istotne. Krytyczny odbiór przekazów medialnych opiera się na dostrzeżeniu języka, w jakim są formułowane. Wybór odpowiednich sformułowań i środków stylistycznych umożliwia podkreślenie i ocenę pewnych aspektów omawianego tematu, a także przedstawienie go z określonego punktu widzenia. Wszystkie przekazy medialne oparte są na wartościowaniu opisywanego zjawiska. Często jeden tekst reprezentuje wiele różnych wartości, spośród których część możemy rozpoznać łatwo, zaś inne trudniej.

 

Porównując różne gazety łatwo zauważyć, że niezależnie od ich linii redakcyjnych wszystkie stosują różne sposoby na uwiarygodnienie przekazywanych informacji oraz wyeksponowanie dziennikarskiej rzetelności (np. przywoływanie źródeł, cytowanie wypowiedzi ekspertów). Tymczasem każde medium przedstawia fakty z nieco innego punktu widzenia i inaczej je wartościuje. Uzyskuje się to np. za pomocą stosowania oceniających określeń (np. „zacofany”, „antypolski”), nacechowanych związków frazeologicznych czy ironii. W ten sposób analizowaliśmy dyskurs medialny. Dyskurs to pojęcie, które odnosi się do pewnej grupy stwierdzeń nadających strukturę sposobowi myślenia o danej rzeczy oraz temu jak działamy, opierając się na tym myśleniu. Innymi słowy dyskurs to określona wiedza o świecie, kształtująca sposób, w jaki świat rozumiemy i jak w nim działamy. Dyskursy wyrażają się poprzez wszelkiego rodzaju wizualne i werbalne obrazy i teksty, obrazy i teksty specjalistyczne i niespecjalistyczne. Zróżnicowanie form, za pomocą których dyskurs może zostać wyartykułowany oznacza, że intertekstulaność jest bardzo ważna z perspektywy rozumienia dyskursu. Intertekstualność opisuje to, w jaki sposób znaczenia dowolnego obrazu czy tekstu w obrębie dyskursu zależą nie tylko od konkretnego tekstu czy obrazu, lecz także od znaczeń niesionych przez inne teksty i obrazy.

       

Ciekawym aspektem poruszonym przez prowadzące była władza, jaką ma dyskurs. Jest to władza szczególna, bo wytwarzana przez sam dyskurs. Dyskurs bowiem dyscyplinuje podmioty do określonego sposobu myślenia i działania – nie czyni tego jednak poprzez zwyczajną represję, nie narzuca reguł myślenia i zachowania istniejącemu podmiotowi ludzkiemu, który działa. Dyskursy mogą być dominujące, jak np. te opisujące społeczne role i miejsce kobiet i mężczyzn. Niektóre narzucane są nam siłą. Analiza dyskursu polega na: znalezieniu źródła (informacje ogólne, ikonografia), analizie obrazu i badaniu retorycznej organizacji dyskursu. Kluczowe jest również to, żeby patrzeć na źródła świeżym okiem, zanurzyć się w nich, określić występujące w źródłach kluczowe wątki, prześledzić wywołany przez nie efekt prawdy. To naprawdę fascynujące działania.

 

Kategoria: Artykuł